Blog

In het eerste deel van schaken met octrooien ging het over een echte technische uitvinding van een tamelijk bekende schaker, namelijk de Fischer-klok. In dit tweede deel geef ik voorbeelden van uitvindingen die wat minder technisch van aard zijn, namelijk nieuwe, op het schaakspel gebaseerde spelvormen. Het is zomaar een greep uit de vele octrooien en octrooiaanvragen die te maken hebben met varianten op het schaakspel. Het internationale octrooiclassificatiesysteem kent zelfs een speciale groep waarin deze documenten (te midden van de andere bijna 100 miljoen octrooidocumenten) te vinden zijn, namelijk de A63F3/02 (“Chess; Similar board games”).

Beide uitvindingen hebben te maken met een uitbreiding van het schaakbord, de ene in de breedte, de andere in de lengte, terwijl de spelregels zo veel mogelijk onaangetast blijven. US 5642885 (een verleend Amerikaans octrooi) betreft een verbreding van het schaakbord.

De bijzonderheid hier, t.o.v. het normale schaakspel, is dat beide partijen over twee koningen beschikken, een zogenaamde “keystone king” een “checkmate king”. Eén van de koningen kan geslagen worden (die daarmee de zogenaamde “keystone king” wordt), waarna de andere (die vanaf dat moment de “checkmate king” is) volgens de normale regels mat moet worden gezet. Volgens de uitvinder kunnen de spelers door het grotere aantal mogelijkheden hun strategische vaardigheden beter ontwikkelen dan in een gewone schaakpartij. Hij maakt daarbij de volgende opmerkelijke vergelijking: It is therefore a further advantage of the present invention to provide a means for strengthening chess muscles in method similar to the manner in which a baseball player puts weighted rings on a bat. However, unlike the weighted bat, using this invention provides permenant, rather than temporary, improvement in ability and skill. Waarom is dit nooit een (commercieel) succes geworden?

Het tweede voorbeeld betreft de Amerikaanse octrooiaanvrage US 2008/0296838. Deze aanvrage gaat over een bolvormig schaakbord. Het lijkt een 3D bord, maar in feite is het een cilindrisch, dus 2D schaakbord dat als het ware oneindig in de lengte is uitgerekt. Aan de lijnen op het bord komt immers geen einde. Het bijzondere is verder dat beide partijen in de beginstelling zowel links als rechts van de stukken over een rij pionnen beschikken. De ene rij beweegt zich linksom, de andere rechtsom, zoals in onderstaande figuur nader wordt toegelicht.

Promotie vindt plaats op de rij waar in de beginstelling de stukken van de tegenstander staan. Om te voorkomen dat je kunt “passen”, bijvoorbeeld door de dame precies één ronde te laten maken, mogen de dame en de toren in één beurt niet meer dan 13 velden links- of rechtsom worden verplaatst. Ik denk dat daarmee tevens wordt voorkomen dat de dame of een toren in een stationaire baan om het schaakbord belandt. De uitvinder ziet, naast de decoratieve waarde van het bolvormige bord, in zijn uitvinding een belangrijk voordeel voor de schaakspeler: A further objective of the present invention is to stimulate logic, memory and imagination beyond that of typical chess as a player must imagine potential moves around a three dimensional surface which cannot be seen in whole at a single glance and therefore the player must induce further use of memory of chess piece placement to plan and execute a move than would be required in two dimensional game play. Ook dit bord heb ik trouwens nog niet in de winkel zien liggen.

Hoe heet je en hoe oud ben je?
Ik heet Leo van Praag en ben geboren 22 mei 1951. Pappie van 2 zoons en opa van 2 kleindochters.

Wat doe/deed je in het dagelijks leven?
Ik deed en doe nog steeds: het installeren van elektrische installaties.

Diensttijd was voor mij niet weggelegd, gezien de zwaarte van de schoenen.
De mededeling van de keuringsmajoor, dat ik in tijden van nood paraat voor volk en vaderland behoorde te zijn heb ik gepareerd met dat, als er gevlucht moet worden, ik voorop zou lopen.

De BB was de volgende optie. Doch zolang ik studeerde, zou ik vrijgesteld blijven. Probleem dus opgelost; aangezien ik over 1 studiejaar soms 2 à 3 jaar deed (om een goede band met de docent te krijgen) was het niet ondenkbaar dat ik Nederlands oudste student zou worden.

Hoe lang schaak je al?
Gezien mijn kansarme voorgeschiedenis was het geen grote stap om lid te worden van een schaakclub. Inmiddels ben ik, door mijn luie karakter, een kleine 30 jaar lid van schaakclub Barendrecht.

Omschrijf je schaakstijl
Om in de trant van Godfried Bomans verder te gaan: ik heb een armoedige speelstijl. Daarom was spelen tegen Jan van vlijmen geen kwelling voor mij. Maar na nog 30 jaar lid van Barendrecht te zijn, moet enige progressie voor mij mogelijk zijn.

Wat is jouw schaakhoogtepunt?
Er was 1 jaar dat niemand kampioen wilde worden en toen heb ik mijzelf spontaan aangeboden. En ik mocht het zijn!

Welke activiteiten voer(de) je uit voor de vereniging?
De afgelopen bijna 30 jaar ben ik via de door mij genuttigde consumpties sponsor geweest van de club.

Wie is jouw favoriete tegenstander en wie is jouw ‘angstgegner’?
Ab Kruit is mijn favoriete tegenstander, wat niet wil zeggen dat ik een aversie heb tegen de rest van de club.
Mijn angstgegner is André Coenen.

Zijn er nog andere zaken die je met ons wilt delen?
Ik ben het helemaal met Jan van Vlijmen eens: een voortreffelijk bestuur, dat de club opnieuw laat leven en bruisen.

Aan wie geef je de pen door?
Zonder hem te willen beledigen geef ik mijn pen door aan Paul Visschedijk. Maar alleen als hij dat ook echt wil!

Sinds kort staat rechts onderaan op deze website een nieuwe rubriek: Nieuws van elders. Om een idee te geven van wat dat nieuws van elders (in de ruimste zin van het woord) te bieden heeft, hierbij een recente bijdrage van Derk Dekker op de Facebook-pagina van het Schaakhuis:

Opa vertelt

“Maar opa, er waren toen toch allang digitale klokken?”

“Ja lieverd, maar ze waren nog een stuk primitiever dan die van nu, hoor! Ze veranderden niet van kleur, ze werden niet rood als je onder de tien seconden kwam, zoals nu. Dus in tijdnood moest je echt je ogen van het bord afwenden en gericht naar de klok kijken om te zien hoeveel tijd je nog had. Dat ging natuurlijk vaak mis…”

“Maar je kon toch al wel een Fischer-tempo met increment instellen op die klokken?”

“Ja, dat kon allang, en analoge klokken werden al praktisch niet meer gebruikt. Toch werden er nog veel toernooitjes georganiseerd zonder increment. Bijvoorbeeld een snelschaaktoernooi van 5 minuten per persoon met niks erbij per zet, of een rapidtoernooi van 15 of 20 minuten per persoon met niks erbij per zet.”

“Hahaha! Echt waar?! Ik ken het eigenlijk alleen van de jaarlijkse kolderschaakavond op de club. Dan krijg je vaak van die hilarische taferelen aan het eind, waarbij het niks meer met schaken te maken heeft. Dan staat er iemand tien stukken voor, maar zijn tijd is op, en als de ander dan nog net een pionnetje over heeft weten te houden, heeft hij gewonnen omdat hij matpotentieel heeft. Of ze hebben allebei nog 5 seconden, en dan wint degene die toevallig zetten dicht bij de klok kan doen. Maar daar werden toen hele toernooien mee gespeeld?!”

(meer…)